Grote zorgen om toename dakloosheid: actieplan werkt onvoldoende

Dakloosheid is niet afgenomen, maar juist toegenomen. Psychische gezondheid en stress over wonen versterken elkaar. MIND roept op om deze spiraal te doorbreken. 

MIND verwelkomt samen met Valente, Aedes, de Nederlandse ggz, het Leger des Heils en samenwerkingsverband ‘Dakloosheid Voorbij’ het rapport Onderzoek Voortgang Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis. De conclusies en aanbevelingen zijn scherp, confronterend en bevestigen de zorgen die wij al eerder hebben uitgesproken. De aanpak van dakloosheid loopt vast. Zonder duidelijke bijsturing en politieke keuzes wordt de kabinetsdoelstelling van nul dakloze mensen in 2030 niet gehaald.

Nieuwe ETHOS-tellingen laten een forse toename van dakloosheid zien. De groep dakloze mensen blijkt bovendien veel meer divers dan vaak gedacht: een derde is jonger dan 27 jaar, een derde is vrouw en duizenden kinderen missen een veilige woonplek. De druk op maatschappelijke opvanglocaties neemt toe, wachttijden lopen op en steeds meer mensen slapen noodgedwongen in auto’s, garageboxen, vakantieparken of op een bank bij vrienden of familie. Ook neemt de complexiteit van problematiek toe.

In december 2022 is het Nationaal Actieplan Dakloosheid gelanceerd. De Kamer heeft middels de motie Westerveld verzocht om de voortgang van de aanpak zowel beleidsmatig als financieel onafhankelijk te laten onderzoeken. De conclusies zijn stevig. “Als we kijken naar waar we nu staan en welke opgave nog voor ons ligt in alle regio’s, moeten we concluderen dat we op deze manier en met dit tempo het ambitieus gestelde doel van nul dakloze mensen in 2030 niet gaan halen”, schrijven de onderzoekers. Dakloosheid wordt te vaak nog als een opvangprobleem benaderd en niet als een woonprobleem. Ook constateren zij dat systeemveranderende interventies onvoldoende van de grond komen en dat essentiële randvoorwaarden ontbreken. Zij concluderen dat de integrale sturing en regie vanuit de drie betrokken ministeries ontbreekt.

MIND leest in het rapport meerdere knelpunten. De beoogde beweging om minder mensen op te vangen in de Maatschappelijke Opvang en meer te begeleiden bij het wonen is nog niet zichtbaar. Uit de cijfers blijkt juist dat er meer opvang en nog minder doorstroom is gerealiseerd. In het actieplan ontbreken heldere doelen en goede monitoring, waardoor sturing ontbreekt. In het rapport wordt terecht gesteld dat het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening primair in de lead zou moeten zijn. MIND onderschrijft dit, want dakloosheid is in de eerste plaats een tekort aan passende woonruimte.

De onderzoekers bieden met zes concrete aanbevelingen een helder handelingsperspectief. MIND roept samen met Valente, Aedes, de Nederlandse ggz, het Leger des Heils en samenwerkingsverband ‘Dakloosheid Voorbij’ de Tweede Kamer op dit rapport te gebruiken als leidraad voor de politieke keuzes die nodig zijn om de ambities van het Nationaal Actieplan Dakloosheid daadwerkelijk waar te maken. Dat vraagt om gezamenlijke actie van politiek, Rijksoverheid en gemeenten, en om het integraal overnemen en uitvoeren van alle aanbevelingen.